fbpx
Pieter Wijtenburg | Career & Burn-out Coaching | Amsterdam
Share the love!

Category Archives for Burn out artikelen

Burn-out, rust en energie, snappen we het zelf nog?

Burn-out, snappen we zelf nog waar we het over hebben?

Rust nemen, slapen, ontdekken waar je energie van krijgt en weer opladen. Het meestgelezen recept voor het herstel van burn-out is gewoon zo simpel. Van sommige dingen ‘loop je leeg’, van andere dingen ‘laad je op’. Doe meer het van 2e en minder van het 1e en voilà: victory!

Als we de meeste tips, tricks en handleidingen — die we in de (online) media vinden — mogen geloven dan zit in het vinden van de juiste balans de heilige graal. Energie in versus energie uit is de gouden formule die we allemaal moeten handhaven. Maar is dit echt zo? Werkt deze invalshoek van je richten op wat je leuk vindt en je weg bewegen van wat je lastig vindt? Of zou het zo maar kunnen zijn dat juist deze benadering ervoor zorgt dat we als kippen zonder kop bezig zijn om iets te creëren wat helemaal niet blijkt te werken.

Nadat ik in de afgelopen maanden meerdere vreemde verhalen heb gehoord van nieuwe cliënten die in grote mate overeenkomen met wat ik eerder al tegenkwam, besloot ik weer opnieuw de pen in te kruipen. Ditmaal om te onderzoeken wat er eigenlijk klopt aan een benadering die we zo voor lief nemen en door veel hulpverleners wordt toegepast.

Mijn rust is niet jouw rust!

Als het gaat om burn-out (klachten) dan is standaard het eerste advies: rust nemen! En veel van de mensen die ik in de afgelopen maanden heb gesproken zijn in eerste instantie ook naar huis gestuurd door een (huis)arts met de aanbeveling ‘rust te nemen’ en voorlopig te stoppen met werken. En ondanks dat ik niet ontken dat rust een belangrijke rol speelt in herstel, ben ik van mening dat het begrip rust een cruciale rol speelt in de soms tergend trage hersteltrajecten.

Toen ik bezig was met de gesprekken en het schrijven van ‘The Big Burn-out Breakdown’, viel mij op dat de meeste mensen die alles hadden laten vallen om volledig uit te rusten en te herstellen, niet per se herstelde. Sterker nog, sommigen hadden thuis het gevoel nog verder af te glijden.

Hoe is dit mogelijk? Als de arts zegt rust nemen, dan zou dat toch juist moeten werken?

Het is verleidelijk om te vervagen in termen waarvan we denken te weten wat we ermee bedoelen zonder ze te specificeren. En dat doen veel mensen waar we in eerste instantie naartoe gaan voor hulp dus ook. Het advies om rust te nemen is zodoende altijd de verkeerde wanneer niet wordt uitgelegd a) wat daarmee wordt bedoeld en b) of dat hetzelfde soort rust is waar de desbetreffende cliënt behoefte aan heeft.

Een dikke 90% van de mensen die ik heb gesproken ervaart weinig ‘rust’ nadat ze thuis zijn komen te zitten. Voor sommigen kan het zelfs zorgen voor extra onrust. De rust die de arts heeft voorgeschreven: chillen en vooral niet werken, is heel erg vaak helemaal niet wat mensen daadwerkelijk willen of waarbij ze echt rust ervaren.

De rust die ze echt willen is ‘rust in mijn hoofd en lichaam’.

De hulpverlener schrijft ‘externe rust’ voor (werk en inspanning wegnemen) en de cliënt is op zoek naar ‘innerlijke rust’ (ongewenste gedachten en emoties verminderen).

Maar dan hebben we een probleem. Want dit zorgt voor een heel andere aanpak en heeft niet per se te maken met alles laten vallen. Lichamelijke rust is belangrijk, maar hoe goed chill je thuis op het moment dat je alsnog die rust in je hoofd niet ervaart? Voor velen wordt het probleem verplaatst van de werkvloer naar thuis.

Tanken met een gat in de bodem

Hetzelfde gaat op voor opladen. De eeuwige batterij metafoor die keer op keer wordt gebruikt. Je kant je kont niet keren of iemand slingert weer een analogie in je gezicht als advies: ‘je moet dingen doen waar je energie van krijgt’, ‘een burn-out komt doordat je bent leeggelopen’, ‘we moeten weer leren opladen’.

Snappen we zelf eigenlijk wel waar we het over hebben?

De mens is geen batterij die leegloopt of oplaadt. Wél kunnen we iets doen wat ons een goed gevoel geeft en iets doen wat ons een slecht gevoel geven (emoties). En dit kan voelen alsof we meer of minder energie hebben, maar that’s it. Het probleem met de batterij metafoor is dat deze ideaal is om als waarheid te gaan zien om te snappen wat een burn-out is. Want je voelt je uitgeputdus de batterij is leeg. Sounds legit, dus dat zal wel kloppen?

Maar als je emoties geen vrij spel krijgen, dan kan je ‘opladen’ tot je een ons weegt, maar ben je continu je auto aan het tanken met een gat in de bodem. Zo snel als dat je er iets bij gooit, zo snel loopt het er ook weer uit. Shit, toch weer een metafoor…

Emoties en écht herstellen

In mijn ‘Big Burn-out Breakdown’ schreef ik wat ik ontdekte als oorzaak van al deze problemen: angst. Maar niet zo maar angst. Maar angst wat niet wordt gereguleerd. Angst wat wordt genegeerd, gerationaliseerd en weggedrukt. Dat je lijf vraagt om lichamelijk rust is wat we hierboven al even hebben beschreven en is logisch — gezien de slijtage die er op je lijf heeft plaatsgevonden.

En dat is dan wat wij burn-out noemen: de slijtage die er plaatsvindt op je lichaam (en geest), doordat het te lange tijd in een te hoge alarmstand (lees: aanhoudende angst) heeft gestaan of staat. De slijtage is het gevolg daarvan, maar dus niet het echte probleem… Het zijn de symptomen van de onderliggende oorzaak: de emotie die we niet reguleren.

De mentale rust wordt niet per se gerealiseerd bij bovengenoemde symptomatische aanpak. We kennen allemaal wel de voorbeelden van de mensen die na een lange rustfase weer langzaam re-integreren, maar binnen no-time weer eruit liggen. Een typisch voorbeeld van burn-out als symptoom behandelen (met rust), zonder dat er goed is gekeken naar waarom rust überhaupt nodig is. Zonder goed te vragen aan iemand waar er behoefte aan is. Zonder goed te onderzoeken waarom iemand bang is.

Rust nemen als oplossing voor burn-out, maakt dat je iemand uit de omgeving haalt waar angst wordt getriggerd en daardoor weer ‘op kan laden’ (lees: een periode minder bang is). Probleem is dat de oorzaak van de angst niet echt is verdwenen, maar er simpelweg alleen geen confrontatie meer mee is. Her-introduceer de oorzaak of omgeving en: bam, daar gaan we weer.

Bij mensen met burn-out wordt de comfortzone vaak flink verkleind. Angst steekt overal de kop op. Stoppen met werken, alles laten vallen en thuis zitten maakt dat iemand weer in z’n comfortzone terecht komt. Vanuit hier kan herstel beginnen wordt dan gedacht. Maar je moet ooit weer terug naar buiten die zone. En zolang je niets hebt gedaan om de grenzen van comfortzone uit te rekken, word je binnen no-time weer geconfronteerd met een flink kleinere comfortzone.

Maar het is makkelijk om alleen te zeggen wat er niet klopt. Daarom wil ik ook het tegengeluid met je delen.

Lichamelijke slijtage van een emotioneel probleem

Zodra je een burn-out niet meer ziet als een ‘werkdruk’, ‘prestatie’ of ‘energie’ probleem, maar als een normale reactie op onderdrukte emotie(s), ben je al twee stappen dichterbij de oplossing. Omdat je 1) de verantwoordelijkheid en 2) de controle terug pakt.

Van veel van mijn cliënten is het grootste probleem niet weten hoe je met je emotie(s) om moet gaan. Een veelgehoorde uitspraak in mijn praktijk is dan ook ‘er niet mee bezig zijn heeft me veel opgeleverd’. Dus om daar verandering in te brengen vergt een persoonlijke en soms grondige aanpak op emotioneel niveau.

Zelf zie ik het altijd als een constante stroming van water. Zolang we het wateroppervlak niet af en toe tot rust brengen, zien we niet verder dan de onstuimige oppervlakte. Echter wat er zich onder de golven afspeelt is informatie over onszelf. En om het water zichtbaar te krijgen — om het wateroppervlak zichtbaar te maken — moeten we eerst even tot stilstand komen. Let wel: niet per se alles stil leggen en stoppen voor langere tijd.

Deze mate van tot stilstand komen maakt dat we in staat zijn om ‘in te checken’ met ons gevoel. En dat klinkt voor veel mensen vaak als een gigantische uitdaging en schrikt ze daarbij af.

Maar het is niets meer of minder dan even met onze aandacht naar binnen te gaan. Op te merken wat er zich afspeelt onder de oppervlakte. Voel ik me blij, onrustig, angstig, verdrietig, boos, gefrustreerd? En wat speelt er op dit moment in mijn leven waar dit door komt / kan komen? En het belangrijkste daarna: wat ga ik er mee doen?

De dialoog aangaan met jezelf

En hier zit de grote ‘switch’ naar boven. Alles wat ik hierboven heb omschreven als medicatie voor de symptomen, zijn tegenwoordig middelen die we gebruiken om niet naar dat gevoel te hoeven gaan. Om niet geconfronteerd te hoeven worden met hoe we ons voelen en daarop te acteren.

Wij zijn zo gewend geraakt dat we continu in staat zijn elke minimale vorm van onrust, verveling of verdriet te dempen of verdoven met afleiding. Of het nu is door continu bezig te zijn (druk zijn als statussymbool), door social media feeds heen te scrollen, door Netflix te bingen of nu.nl uit te spelen. Er is altijd iets te doen. In de trein, op de bank, in de file, tijdens het werk en zelfs op de fucking fiets.

Even serieus mensen, als je tijdens het fietsen de impuls om WhatsApp te checken al niet kan controleren, dan heb je echt andere problemen…

Al deze dingen (social media, Netflix, druk zijn, etc) zijn niet het probleem. Ze zijn juist de oplossing die we hebben gevonden ter afleiding van wat we niet willen: we willen niet meer geconfronteerd worden met minimaal ongewenste emoties als verveling en onrust. Met als gevolg dat alles wat groter is (heftigere emoties) een nog grotere tegenreactie van onszelf ten gevolg brengt; we proberen met man en macht de gevoelens uit de weg te gaan, met alle gevolgen van dien.

Die angst, daar moeten we niet vanaf. Daar moeten we doorheen, je moet de dialoog met jezelf aan, om vertrouwen te krijgen in het bestaan. Want dat bestaan is een volstrekt oncontroleerbaar iets.
— Welmoed Vlieger

Maar juist wanneer we in staat zijn om deze gevoelens toe te staan en ze af en toe bewust op te zoeken, leren we ze te verbinden aan de gedachten die we hebben. En begrijpen we ineens waar het gevoel vandaan komt. En dan, pas dan, kunnen we er iets mee doen en kunnen we veranderen.

En of dat is omdat het hoog tijd is om onze grenzen aan te gaan geven, het gesprek aan te gaan met de persoon waar we ons niet veilig door voelen of leren om onze eigen verwachtingen waar te maken i.p.v. die van anderen; ons lichaam is er allang achter. Nu ons hoofd nog.

Als dit artikel enige waarde voor je heeft gehad dan betekent het enorm veel voor me als je het zou willen delen!

Burn-out in bedrijven burn-out preventie

Hoe maak je een organisatie burn-out proof?

Bedrijfseigenaren breken hun hoofd erover. HR afdelingen worden geconfronteerd met een nieuw probleem en de roep naar maatregelen binnen het kantoorwezen wordt met de dag groter. We hebben het natuurlijk over ‘de burn-out’.

Tegenwoordig heeft bijna iedereen wel een collega of werknemer die thuis zit met burn-out klachten, maar in plaats van dat we massaal leren van de fouten die worden gemaakt, lijkt het eigenlijk alleen maar erger te worden. Als we het CBS mogen geloven had 16 procent van de werknemers van 15 tot 75 jaar minstens paar keer per maand last van psychische vermoeidheid door het werk (let wel: klachten, geen burn-out!!).

De grote vraag: wat kunnen we hier tegen doen? Is er een oplossing of is dit gewoon de valkuil van deze generatie? Ik ben op onderzoek uitgegaan wat er speelt bij de werknemers en bij bedrijven en kwam via Google en Harvard tot een bijzondere overeenkomst tussen optimale prestaties en burn-out preventie.

De 3 stappen naar een burn-out vrije organisatie!


Stap 1: Weten wat een burn-out écht is!

Laten we beginnen eens te kijken naar waar we het eigenlijk over hebben! Een burn-out volgens de GGZ standaarden:

Het ontstaan van burn-out begint met ‘stress’. Stressoren zijn omstandigheden of gebeurtenissen die gepercipieerd worden als bedreigend voor het psychosociale evenwicht. Voorbeelden van stressoren zijn: een echtscheiding, ernstige ziekte (ook van partner/kind), rouw, problemen op het werk, het verlies van werk, veeleisende opvoedtaken of intensieve mantelzorg.
Geconfronteerd met één of meer stressoren moet de persoon in kwestie deze hanteren (coping) om zijn psychosociale evenwicht te bewaren of te herstellen. Een gevoel van onaangename spanning (distress of draaglast) ontstaat als de persoon veel moeite heeft om de stressor(en) te hanteren en normaal te blijven functioneren.

Een burn-out begint dus met ‘stress’. Doordat we omstandigheden percipiëren als dreigend. Maar wanneer percipiëren we dan iets als dreigend?

Dat is waar angst om de hoek komt kijken. Onze basisemotie voor dreiging, gevaar, overleving.

Yes, dat lees je goed: angst. Geen stress. Maar angst.

Heb je een kind wel eens gestrest gezien als het niet kan slapen? De kans is vrij klein, omdat het gewoon bang is en naar papa en mama gaat om weer rustig te worden. Kinderen kunnen nog op een normale manier hun emoties reguleren.

Naarmate we ouder worden gaan we emoties negeren, ontkennen en onderdrukken. Dat is waar onze ervaring van stress ontstaat.

‘Stress’ ontstaat wanneer we onze angst niet reguleren. Des te langer dit in stand wordt gehouden, hoe groter de kans het gevoel burn-out te raken.

Ik heb een uitgebreid artikel geschreven waarin ik dit tot in detail uitleg: lees hier ‘Hoe lang blijven we burn-out nog als symptoom bestrijden.

Angst geeft ons een gevoel wat we verschillend kunnen ervaren als:
1. zenuwen (in lichte mate); 
2. spanning (in middelmatigheid);
3. paniek (zwaar).

En alles wat je daar nog tussenin kwijt kan.

De woorden ‘gestrest zijn’, gebruiken we voornamelijk wanneer spanning — vanwege een bedreigende situatie — aan blijft houden. Dit kan omdat de situatie ver in de toekomst ligt en we ons er nu al druk om maken of omdat we niet goed weten hoe we met het gevoel om moeten gaan.

Dit zorgt ervoor dat we angst ervaren, maar er (nog) niks mee doen. Omdat we er niks mee doen blijft het gevaar op de loer liggen, blijven we bang en dat aanhoudende gevoel van angst noemen we dan vaak stress.

Je angst stress noemen zorgt er alleen voor dat je de veroorzaker van jouw angst verplaatst (bij stress stressor genoemd)! Waar je bij angst nog benoemd dat jij bang bent voor een toekomstig scenario waarin jij betrokken bent (bijv niet halen deadline, de presentatie slecht doen, bang om kritiek te krijgen), wordt bij stress de oorzaak bijna altijd buiten jezelf gelegd (stress vanwege een drukke agenda, stress vanwege je financiën, stress vanwege de economie).

Angst op de bedrijfsvloer

Op zakelijk vlak omringen we ons continu met dit soort dreigingen: deadlines, presentaties of confrontaties met collega’s. En daarvoor beschikken we over de prachtige reactie die de emotie angst ons geeft: vechten, vluchten of bevriezen.

Met die reactie zijn we in staat om meteen actie te ondernemen op de specifieke dreiging: deadlines, de presentaties of lastige mensen.

Ware het niet dat veel bedrijven worstelen met hoe de mens werkt. Wanneer het personeel ondergeschikt wordt gemaakt aan het resultaat, wordt de werkomgeving in zijn algemeenheid ineens een bedreiging… Met angst voor en op eigen werk als gevolg.

Stap 2: Kritisch kijken naar jouw bedrijfscultuur

Veel bedrijven hebben een ‘bedrijfscultuur’ die gericht is op prestatie. Het bedrijf stelt targets en om jou te belonen voor het feit dat je goed je werk doet, ligt er een flinke bonus op je te wachten als je de gestelde targets haalt. Een individuele bonus wel te verstaan.

Dus jij doet er koste wat kost alles aan om die drempel te halen. Misschien kaap je nog net die ene klant voor je collega weg. Pech voor hem, die bonus is voor jou!

In deze prestatie cultuur, gedreven door dopamine (het beloningshormoon), is het individu belangrijker dan het geheel. Onderling vertrouwen is hier ver te zoeken.

Het gevolg:

  • Als je niet presteert word je op het matje geroepen (angst!)
  • Als je niet presteert mis je je bonus (angst!)
  • Als je niet presteert word je gezien als een van de minderen van je collega’s (angst!)
  • Als je geen goede ideeën hebt, word je an public afgezeken (angst!)

Ik denk dat het beeld duidelijk is…

Het bonussysteem is slechts een voorbeeld, maar de onderliggende mechanismen zullen voor veel mensen herkenbaar zijn; afgerekend worden op je prestaties of inbreng.

In reactie op deze angst doe je er alles aan om dit te voorkomen. Je werkt langer door, je werkt weekenden extra en je zorgt dat je altijd bereikbaar bent. Allemaal gedreven door een aanhoudend gevoel van angst (genaamd stress).

Is er een manier waarop dit anders kan?

Jazeker!

O trouwens, een pingpong tafel en een glijbaan in je kantoor met veel vrijmibo’s is geen bedrijfscultuur. Sorry!

De ontdekking van Google

In 2012 startte Google met de grote zoektocht naar ‘het ideale team’. Wat is nou het verschil tussen team A wat wel goed functioneert en team B wat totaal niet werkt? Ze probeerden alle statistieken die ze konden verzamelen bij elkaar te leggen. Van achtergronden tot persoonlijkheidskenmerken en van leeftijd tot vrijetijdsbesteding. Er kwam helemaal niks uit. Er was geen enkele correlatie.

‘‘We looked at 180 teams from all over the company,’’ Dubey said. ‘‘We had lots of data, but there was nothing showing that a mix of specific personality types or skills or backgrounds made any difference. The ‘who’ part of the equation didn’t seem to matter.’’

Totdat ze op het fenomeen stuitten van psychologische veiligheid. Een groepscultuur waarin de groep de gezamenlijke overtuiging heeft dat het veilig is om persoonlijke risico’s te nemen. Psychologische veiligheid is ‘een gevoel van vertrouwen dat het team iemand niet in verlegenheid zal brengen, zal afwijzen of straffen’, schreef Edmondson in een studie van Harvard.

Het beschrijft een teamklimaat — dat wordt gekenmerkt door interpersoonlijk vertrouwen en wederzijds respect — waarin mensen zich prettig voelen om zichzelf te zijn.

Het onderzoek van Google naar psychologische veiligheid wees op specifieke normen die essentieel zijn voor succes. Er waren ook andere elementen die belangrijk leken, zoals ervoor zorgen dat teams duidelijke doelen hadden en een cultuur van betrouwbaarheid creëerden. Maar de gegevens van Google wezen erop dat psychologische veiligheid, meer dan wat dan ook, cruciaal was om een team te laten werken.

In hoeverre voelen mensen zich gewaardeerd of gehoord? Krijgen ze de ruimte om fouten te maken of om tegengeluiden te laten horen?

Veiligheid is het begin

Patrick Lencioni is schrijver van de best-seller ‘The Five Dysfunctions Of A Team’ waarin hij beschrijft welke kenmerken funest zijn voor een de samenwerking van een team en welke kenmerken daartegenover staan als je een goed functionerend team wilt creëren.

Op basis van het onderzoek van Google en Edmondson is het dan ook niet verrassend om te zien dat de basis van de Piramide van Lencioni bestaat uit ‘vertrouwen’. Vertrouwen in een team is wat samenwerking maakt of breekt. Zonder vertrouwen ga je je ook niet veilig voelen.

Laten we even terugblikken op de omschrijving van psychologische veiligheid hierboven: ‘psychologische veiligheid is een gevoel van vertrouwen dat het team iemand niet in verlegenheid zal brengen, zal afwijzen of zal straffen’.

De eerste disfunctie die Lencioni omschrijft is dan ook een gebrek aan vertrouwen. Geen vertrouwen is geen psychologische veiligheid.

Wie heeft er ooit in een bedrijf gewerkt waar mensen elkaar de waarheid niet vertelden, maar dit alleen achter de rug om tegen andere collega’s deden bij het koffieapparaat? Die herkennen dit als geen ander. Een bedrijfssfeer die op kunstmatige wijze aan elkaar hangt.

De 2e laag van de piramide van Lencioni; angst voor conflicten. Of wanneer het vertrouwen er wél is, juist de mogelijkheid tot positief conflict. Eerlijke feedback.

En hier wil ik persoonlijk aan toevoegen dat ik denk dat het veel verder gaat dan angst voor conflicten. Ik denk dat als er geen gevoel van vertrouwen is er nog veel meer angsten zijn. De angst om persoonlijk afgerekend te worden op resultaat of deadlines.

De piramide vervolgt zijn lagen met ‘betrokkenheid vs een gebrek aan inzet door vaagheid’, ‘verantwoordelijkheid vs het vermijden van verantwoordelijkheid vanwege lage standaarden’ en als final point ‘resultaat vs onoplettend naar resultaten vanwege status en ego’.

Afhankelijk van wat je zelf gewend bent in jouw bedrijf weet je hoe makkelijk dit op elkaar kan doorwerken. Als het vertrouwen er niet is, durven mensen elkaar niet de waarheid te vertellen, waardoor ze minder betrokken zijn en ja zeggen maar nee denken, waardoor ze verantwoordelijkheden zoveel mogelijk afschuiven en uit de weg gaan en vervolgens ook hun handen van het resultaat aftrekken of het juist toe-eigenen als persoonlijke prestatie ipv team-prestatie. Is het goed dan heb ik het gedaan… zo niet, dan was het de verantwoordelijkheid van Guus.

Stap 3: Maak veiligheid prioriteit!

Op de zakelijke vloer hebben we vaak het gevoel dat onze emoties daar niet thuis horen. Die zijn voor ons privé leven… Terwijl een groot deel van onze emoties ontstaan op de werkvloer!

Wanneer we het gevoel hebben gestraft te kunnen worden om wat we hebben gecreëerd, uitgelachen te worden om onze ideeën of afgewezen te worden om wie we zijn, daar wordt angst gecreëerd. En als we dit niet bespreekbaar kunnen maken dan wordt het dus weggestopt en genegeerd. En ta-da; het gevoel van stress is geboren met alle potentiële gevolgen van dien.

En dat is waar Google en Lencioni om de hoek komen kijken.

Het mooie van de emotie angst is dat het één natuurlijke manier heeft voor ons mensen om ermee om te gaan. Denk eens terug aan toen je een kind was. Wat deed je als je bang was ‘s nachts? Precies, je ging huilend, bang en geschrokken naar papa en mama. Jouw veilige haven. Van dreiging naar veiligheid.

Mensen zijn gemaakt om, als we bang zijn, hulp of ondersteuning te zoeken bij anderen.

De psychologische veiligheid die we nodig hebben om tot goede prestaties te komen in een team, zoals Google concludeerde, is niet alleen de sleutel naar succes en resultaat. Maar daarnaast ook nog eens de sleutel in de preventie van burn-out.

Niet omdat het de burn-out remedie is. Maar omdat het simpelweg de meest natuurlijke manier is voor ons als mensen om te werken: samen. Gedeelde successen en gedeelde tegenslagen. Dat is hoe wij als mens het beste gedijen.

Het gevoel dat we er niet alleen voor staan. Dat mensen op de hoogte zijn van onze struggles, onzekerheden of gebreken en bij willen en kunnen springen als dat nodig is. In de wetenschap dat jij dat ook voor hen zou doen.

Van angst naar vertrouwen

Brené Brown schrijft in haar nieuwste boek ‘Dare To Lead’ dat we vertrouwen nodig hebben om kwetsbaar te zijn. Het paradoxale is, is dat we kwetsbaar moeten zijn om vertrouwen te winnen.

Of we het leuk vinden of niet. Om een goede, stevige en veilige bedrijfscultuur te creëren, moet kwetsbaarheid op de agenda komen.

Om met je team je onzekerheden te bespreken, te vertellen wat je moeilijk vindt, wat er privé speelt en wat je nodig hebt van anderen. Die kwetsbaarheid zorgt ervoor dat anderen op hun beurt weten dat ze jou kunnen vertrouwen, omdat jij hen zojuist in vertrouwen hebt genomen.

Doordat we onszelf kwetsbaar opstellen, geven we een ander de kans dat ook te zijn. Maar iemand moet beginnen. En vaak houdt schaamte ons tegen. Omdat we vinden dat we niet bang zouden moeten zijn, dat we inmiddels oud genoeg zijn om iets te kunnen of te weten, dat we genoeg ervaring zouden moeten hebben om de presentatie vlekkeloos te doen.

Schaamte is een gevoel op basis van een mening die we hebben over onze angst(en) en de killer in menig bedrijfscultuur. Zodra we iets VINDEN van onze emotie, wordt ‘ie opgesloten en in een hokje gestopt’. Om lekker weg te houden. Veilig opgeborgen.

Schaamte en kwetsbaarheid gaan niet samen. Er is moed nodig door schaamte heen te breken en kwetsbaar te zijn. We waarderen de kwetsbaarheid in anderen, maar willen het zelf niet zijn.

Waar begin je?

De allerbelangrijkste stap die we allemaal kunnen zetten is (h)erkennen dat onze zenuwen, spanningen en paniekerige gevoelens een uiting zijn van angst. Door eerlijk te zijn naar jezelf daarover en vervolgens dit ook te durven te delen met anderen. Je kwetsbaar op te stellen en te vragen of ze je ergens bij kunnen helpen.

Niet alleen bouw je op die manier aan vertrouwen, maar zorg je ook voor een veilige werkomgeving voor jezelf en voor je collega’s.

Print dit artikel uit, deel het met je collega’s, maak eerst het onderwerp bespreekbaar voordat je de diepte induikt om het ijs te breken.

Uiteindelijk willen we allemaal gewaardeerd worden om wie we zijn en wat we doen. Ook die ontzettende chagrijnige collega en #*&@ manager van je.

Geef jezelf en de ander daar dan ook de ruimte voor. Een burn-out, maar zeker ook stress voorkomen werkt makkelijker als je personeel met een goed en veilig gevoel aan het werk kan.

De Mythe van Stress

Hoe lang blijven we stress nog als iets zien wat we ‘hebben’?

Vandaag sla je nog geen krant of nieuwspagina open of er is wel een nieuw bericht over stress. Statistieken, onderzoeken, cijfers of alarmerende nieuwsberichten. Er wordt door een aantal experts zelfs gewaarschuwd voor een ware epidemie die de mensheid zomaar wel eens zou kunnen gaan uitroeien — daar hebben we geen atoombom voor nodig… De oorzaak? Stress.

Maar als stress de nieuwe atoombom is — wat is het dan? Waar loopt bijna iedereen vandaag de dag mee rond? En hoe kan het dat we dit fenomeen als mensheid maar niet onder controle lijken te krijgen?

Nadat ik eind vorig jaar een artikel schreef over burn-out kwam ik tot verrassende conclusies waarbij met name het fenomeen stress bij lange na niet zo waarheidsgetrouw bleek te zijn. Maar om absoluut zeker te zijn, besloot ik nog wat dieper het konijnenhol in te duiken. Hoe kan het dat stress zo’n onaantastbare invloed op ons als mens blijkt te hebben? En dat de meeste mensen niet verder lijken te komen dan stressmanagement?

Ik kwam uit op een verrassende misvatting die we als samenleving gretig aan lijken te willen grijpen.

‘De atoombom van de maatschappij’

“Fokking druk zijn”, “de pan uit stressen” of “gestrest raken door deadlines”. Het zijn bijna normale uitspraken die je vandaag de dag overal om je heen tegenkomt.

Kunnen we dan de conclusie trekken dat het goed met ons gaat? Lekker druk zijn of gestrest… betekent dat niet dat we lekker veel te doen hebben? Dat er veel mogelijkheden zijn en we de mensheid naar een hoger plan aan het tillen zijn?

Wie van een afstandje kijkt naar hoe mensen zich druk kunnen maken om triviale zaken of hoe gestrest sommige mensen door het leven gaan — trekt zijn wenkbrauwen onbegrijpend op. Echter, wanneer het om onszelf gaat en we er middenin zitten, lijken we blind voor een fenomeen wat de mensheid in zijn greep heeft weten te krijgen:

Stress.

De een noemt het een zegen, de ander noemt het een ziekte. Voor de een is het een drive en voor de ander is het de nekslag.

Maar wat heeft ons dan precies in de greep? Is het echt een ziekte? Is het een emotie? Is het een virus? En wat bedoelen we precies als we zeggen dat we ‘gestrest raken’?

Laten we daarvoor de verschillende vormen van stress eens gaan bekijken.

Drie soorten stress

Bijna alle informatie van de ‘experts’ laten je denken dat stress alleen een mentaal/psychologisch fenomeen is. Maar dit is allerminst het geval.

Gedurende zijn gehele carrière is Hans Selye (uitvinder van stress) blijven benadrukken dat de stressor fysiek (kou en hitte), chemisch (bijv ether of formaline) en psychologisch van aard kan zijn.

Let wel: de stressor! Omdat er al vroeg kritiek kwam op het feit dat hij zowel oorzaak als gevolg stress noemde heeft hij de oorzaak stressor genoemd en het gevolg de stress respons.

Over fysieke of chemische stressoren hoor je bijna nooit iemand. 99% van de tijd bedoelen we psychologische stress als we het over stress hebben. En eigenlijk zien we daardoor stress al niet meer voor wat het is.

En dit had ook Hans Selye door; tot het einde van zijn leven klaagde hij dat mensen de term ‘stress’ vrijwel willekeurig gebruikten, met de opmerking dat ‘het moeilijk was om acceptatie te krijgen in de jaren veertig — nu is het bijna een huishoudelijke term’.

Maar hoe kan dat dan? Hoe kan het dat deze theorie van Dr. Selye zo’n huishoudelijke term is geworden, die — zoals waar hij al voor waarschuwde — vrijwel willekeurig wordt gebruikt?

Daarvoor moeten we even een uitstapje maken naar een van zijn collega’s: John Wayne Mason.

De Stress Perceptie

Niet alleen Hans Selye waarschuwde voor fout gebruik van de term. Er was iemand die zelfs op het hele stress fenomeen behoorlijk wat kritiek had. John Wayne Mason was een van de grootste tegenstrijders van Selye’s theorie, met name op psychologische vlak.

Mason vond dat Selye totaal geen rekening hield met de menselijke capaciteiten op gebied van cognitie, perceptie en interpretatie en te kort door de bocht ging door te zeggen: uitdagende levenssituaties als stressor zorgen voor stress.

Waar chemische en fysieke stressoren een directe aanval op het lichaam zijn (bijv door injectie van een stof of blootstelling aan kou), is het bij psychologische stress lastig een vinger op te leggen wat de stressor precies doet, omdat er geen directe aanval op het lichaam is.

Volgens Selye waren perceptie en interpretatie niet ontwikkeld in zijn theorie, omdat ze buiten het domein van de expertise lagen van fysiologen (zoals hijzelf) die de oorspronkelijke theorie hadden bedacht. Daardoor werden psychologische stressoren gegeneraliseerd naar ‘de uitdagingen van het leven’.

Hoe we stress nu gebruiken in onze maatschappij. Een directe oorzaak gevolg tussen een externe factor en ons lichaam, zonder hier enige vorm van perceptie in mee te nemen.

Ja… Je leest het goed. Ik vond het zeer opmerkelijk om te lezen… Juist de kant van stress die wij vandaag veel gebruiken om aan te geven hoe het met ons gaat — namelijk de kant van psychologische stress — is zo lek is als een vergiet, omdat het niet binnen de expertise van de uitvinders lag…

De ontrafeling van psychologische stress

Hoe kan een concept als ‘werkdruk’ ooit een chemische reactie in ons lichaam ontlokken? Dat kan niet. Werkdruk op zichzelf is niks, totdat we er op basis van onze eigen gedachten een betekenis aan geven. De perceptie van werkdruk maakt dit mogelijk. Maar dan nog is de vraag: HOE kan die perceptie een stress response bij ons losmaken?

Als we werkdruk als stressor nemen. En jouw perceptie is dat je ongeveer 5 weken aan werk hebt liggen wat je in 5 dagen moet wegwerken. Daarnaast voel je je niet gesteund door je manager wat maakt dat je denkt dat je het werk alleen moet doen en niet op andere collega’s kan afschuiven. Thuis wil je niet te moeilijk doen, want je ligt met je partner ook nog in de clinch de laatste tijd en je hart luchten is wel het laatste waar er ruimte voor is.

Dan stellen we onszelf ergens de vraag: ‘ben ik in staat om hier mee om te gaan? Kan ik omgaan met wat er in mijn leven speelt?’

Als onze perceptie van de situatie te groot voor ons is dan denken we dat we niet de mogelijkheden hebben om met de situatie om te gaan. En omdat we denken niet om kunnen gaan met de situatie — en pas dan— wordt er een signaal afgegeven aan het lichaam: “HELP! Wij kunnen dit niet aan!!”

En de ‘stress response’ wordt getriggerd.

Door Hans Selye omschreven als een 3 fases van GAS (General Adaptation Syndrome):

  1. Alarm Fase — het lichaam reageert met de fight or flight -reactie en het sympathische zenuwstelsel wordt geactiveerd terwijl de hulpbronnen van het lichaam worden gemobiliseerd om de dreiging of het gevaar het hoofd te bieden;
  2. Weerstandsfase — het lichaam probeert alle stoffen weer terug in balans te brengen, maar als de stressor aanhoudt zal het in een alerte toestand blijven. Je lichaam probeert zich aan te passen aan het leven in een verhoogde alerte toestand;
  3. Uitputtingsfase — het lichaam heeft langzaam alle reserves verbruikt en wordt vatbaar voor ziektes en zal uiteindelijk dood gaan.

Laten we beginnen bij de alarm fase. De stress (reactie) begint met een fight- or flight response. En aangezien we het hebben over psychologische stress, waar doet een fight- or flight response je nog meer aan denken?

Juist. Angst.

De reden dat Selye’s theorie op psychologisch vlak niet overeind blijft, is omdat hij de natuurlijke reactie van angst heeft gelabeld als eenaanpassingsziekte (stress). Terwijl het lichaam niks anders doet dan zorgen dat we kunnen overleven.

Stress — zoals wij het kennen — bestaat helemaal niet.

Ik nodig je uit om onderstaande angstreactie eens naast die van stress te leggen. Maar wellicht komt dit je al bekend genoeg voor:

…leidt tot versterking van het geconditioneerde invoersignaal en activatie van neuronen in de nucleus centralis amygdalae. Vanuit de nucleus centralis amygdalae lopen zenuwen naar de hypothalamus en de hersenstam, en ontstaat de angst met de bijbehorende gedrags- en lichamelijke veranderingen (angstgevoelens, snellere hartslag, snellere ademhaling, afname van bloedtoevoer naar de cortex en naar spijsvertering, scherper maken van de zintuigen etc.)

In de praktijk

De ‘alarm fase’ is een hele normale reactie op gevaar. Dat is ook precies wat ons systeem hoort te doen. Niks mis mee. Maar wij leven in een maatschappij waarin wij een ongezonde relatie hebben met onze emotie(s) en wij niet meer bang willen zijn, terwijl dit nodig is voor overleving.

We zijn niet bang van werkdruk. We zijn bang voor de gevolgen die de werkdruk met zich meeneemt; deadlines niet halen, ontslagen worden, gestrest blijven en burned-out uitvallen, confrontatie met de manager aangaan, falen of achterblijven op de rest.

De angst voor al die situaties. Dat is wat er gebeurt.

En daarom komt het lichaam in de fight- or flightmodus. Er dreigt gevaar en het wil er iets aan doen. Vechten of vluchten. We zijn bang!

Wat doen wij? Niks. En aangezien de dreiging niet vanzelf verdwijnt, gaan we erover piekeren. We gaan ons zorgen maken en twijfelen. En dat is niks anders dan keer op keer de situatie waarvoor we bang zijn in gedachten opnieuw opstarten.

Wij gaan in de weerstand tegen onze eigen emotie, drukken deze naar de achtergrond of negeren/rationaliseren de angst. “Ik hoef hier niet bang voor te zijn” of “ik moet positief blijven.” Maar de perceptie van het gevaar is nog niet geweken — alleen genegeerd. Met een constante alerte toestand als gevolg.

Waarom we in stress geloven

Misschien ken je beroemde TED talk van Kelly McGonigal — How To Make Stress Your Friend. Zij heeft onderzoek gedaan naar de gevolgen van ‘stress. Daaruit bleek: mensen die dachten dat stress slecht voor ze was, kregen ook daadwerkelijk klachten en gingen eerder dood. Waar de mensen die dachten dat het juist goed was voor prestaties geen last hadden van klachten.

Angst zorgt voor een verhoogde hartslag, een vernauwde focus en een verhoogde alertheid door de afgifte van adrenaline en noradrenaline in de bijnieren. Op korte termijn is dit positief, maar als dit aanhoudt dan krijg je slijtage en uitputting van alle betrokken lichamelijke onderdelen (volgens de 3 fases van GAS).

Haar hele TED talk gaat over de perceptie van je eigen emotie: angst.

De mensen in het onderzoek van McGonigal die dachten dat stress goed was, kwamen daardoor nooit voorbij fase 1. Ze gebruikten de alarmfase — de angstreactie van je lichaam op de dreiging — om werk te verrichten en kwamen weer tot rust.

De groep mensen die dachten dat stress niet goed was, werden bang voor hun angst (weerstand) en gingen dus van fase 1 naar fase 2 (‘chronische stress’ = aanhoudend bang zijn).

Angst heeft geen goed imago en er zijn zelfs psychologen die angst een kwaal of ziekte noemen. Hierdoor zijn mensen erin gaan geloven dat een angstvrij leven iets is om na te streven. Stress werd hierin de uitkomst. Ineens zijn we niet meer bang maar gestrest.

Stress gaf ons een ‘way out’ door de lichamelijke reactie van angst af te schuiven op de invloed van een stressor. De oorzakelijkheid van ons eigen gevoel afschuiven op een externe bron. “Ik ben niet bang, maar die situatie is stressvol.” We gaan weg bij onszelf en leggen de lading extern.

En dat lijkt fijner, maar op lange termijn kunnen de gevolgen desastreus zijn. Niet gevolgen van stress, maar de gevolgen van weerstand voor angst.

Aan het einde van haar talk geeft McGonigal de ultieme tip; het opzoeken van sociaal contact en support. Maar wat is het dan aan ‘stress’ dat maakt sociaal contact en support werkt?

Er is één intuïtieve en biologische manier voor de mens om om te gaan met angst, die — voor zover ik weet — werd ontdekt door klinisch psycholoog Robert Maurer.

Drie keer raden…

Support.

Angst als raadgever voor de toekomst

We begonnen het artikel met stress als oorzaak van een epidemie. Een waarschuwing voor de mensheid. Maar het is juist onze manier van omgaan met ons eigen gevoel waardoor we in deze epidemie terecht zijn gekomen.

Zolang de kenners aan stressmanagement blijven doen, vooronderstellen ze het feit dat stress iets anders is dan angst en de oorzakelijkheid daadwerkelijk buiten onszelf kan worden gezocht. Het probleem is dat we daardoor de oplossingen ook buiten onszelf zijn gaan zoeken.

Het aanpassen van externe factoren aan iemands interne capaciteiten is een gebed zonder einde waarmee je de directe oorzaak nooit onder ogen hoeft te komen en de spreekwoordelijke comfortzone blijft krimpen.

Er is een maatschappelijke verschuiving nodig waarmee het normaal wordt om bang te zijn voor dingen waar je je niet comfortabel bij voelt. Je dit vervolgens durft toe te geven en om hulp durft te vragen. Of dit nou gaat om een deadline op je werk, een veel te volle week of het ondergaan van een scheiding of zware financiële problemen.

De illusie dat we zonder angst alles zelf kunnen doen begint af te brokkelen en zolang we dit zelf nog niet onder ogen durven te komen, zullen de mensen met klachten vanwege aanhoudende angst zich op blijven stapelen.

En als je als werkgever of leidinggevende denkt dat daarmee de verantwoordelijkheid bij je werknemer ligt? Kijk eens in de spiegel welk voorbeeld je geeft. Hoe vaak ga je in gesprek met ze over hoe ze zich voelen, waar ze tegenaan lopen, hoe het thuis gaat? En hoe open zijn de leidinggevenden van het bedrijf daar zelf over?

De kans is groot dat in de bedrijven waar dat niet gebeurt, de angst vanaf de ‘hoogste laag’ regeert.

Big Burn-out Breakdown

Wat is een burn-out?

Heel Nederland is bezig met de burn-out. Psychiaters weten niet wat ze ermee moeten en willen het beter begrijpen, Sophie Hilbrand is al een paar jaar bezig om het in beeld te brengen en de kranten staan er vol mee. Maar waarom is burn-out zo enorm aan het groeien en waarom snappen we het nog steeds niet? Ik ging op pad en kwam tot een verrassende conclusie.

Lees verder